Klasy jakości tarcicy i wady drewna – co oznacza klasa AB i co sprawdzić przy odbiorze

Czoła desek tarcicy ułożonych w stos

Klasy jakości tarcicy i wady drewna – co oznacza klasa AB i co sprawdzić przy odbiorze

Dwie deski o jednakowym przekroju, wykonane z jednego gatunku, mogą wyglądać zupełnie inaczej, a mimo to sam wygląd nie przesądza o ich przydatności konstrukcyjnej. Klasa jakości wizualnej opisuje przede wszystkim estetykę oraz dopuszczalne cechy powierzchni, natomiast oznaczenia takie jak C24 odnoszą się do właściwości wytrzymałościowych. Przy odbiorze tarcicy trzeba więc sprawdzić nie tylko sęki czy przebarwienia, lecz także zgodność dostawy z zamówioną specyfikacją i planowanym zastosowaniem.

Z poniższego artykułu dowiesz się m.in.:

Najważniejsze informacje:

  • Oznaczenia wizualne określają przede wszystkim wygląd oraz dopuszczalne cechy powierzchni, natomiast C24 i pozostałe klasy wytrzymałościowe odnoszą się do parametrów istotnych konstrukcyjnie.
  • Oznaczenie AB nie ma jednego uniwersalnego zestawu dopuszczeń, dlatego przed zakupem trzeba znać specyfikację konkretnego produktu.
  • Przy ocenie sęków znaczenie mają ich rodzaj, wielkość i położenie w przekroju.
  • Sinizna nie jest tym samym co zgnilizna, ponieważ rozkład grzybowy prowadzi do degradacji struktury materiału.
  • Dostawę warto sprawdzać na elementach pobranych z różnych miejsc pakietu, uwzględniając wygląd, wymiary, wilgotność i dokumentację.

Czym klasa jakości tarcicy różni się od klasy wytrzymałościowej?

Klasa jakości opisuje głównie wygląd tarcicy, czyli między innymi obecność sęków, przebarwień, pęknięć i innych cech widocznych na powierzchni. Taka ocena ma szczególne znaczenie przy elementach eksponowanych, na przykład podbitce, elewacji albo desce tarasowej. Nie określa jednak automatycznie nośności.

Klasy wytrzymałościowe służą do opisywania właściwości mechanicznych materiału konstrukcyjnego. W przypadku C24 liczba 24 wskazuje charakterystyczną wytrzymałość na zginanie równą 24 N/mm². Norma PN-D-94021:2013-10 dotyczy natomiast sortowania wytrzymałościowego krajowej tarcicy iglastej przeznaczonej do konstrukcji nośnych.

Estetyczna deska klasy A nie staje się zatem przez sam wygląd materiałem C24. Element z widocznymi sękami może natomiast spełniać wymagania wytrzymałościowe przewidziane w sortowaniu.

Surowiec przeznaczony do zastosowań nośnych należy dobierać na podstawie parametrów wymaganych w projekcie, a nie wyłącznie wyglądu powierzchni. W kategorii drewna konstrukcyjnego MEGADREW znajdują się między innymi certyfikowane elementy C24.

Co oznacza klasa AB w deskach?

Klasa AB opisuje jakość wizualną deski, a nie jej nośność. Samo oznaczenie nie ma identycznego znaczenia u wszystkich producentów, ponieważ może odnosić się do połączenia A/B albo specyfikacji określonej dla danego wyrobu. Przed zakupem trzeba więc poznać dopuszczenia dotyczące sęków, pęknięć oraz przebarwień.

W praktyce spotyka się zarówno rozwiązania, w których AB oznacza materiał mieszczący się pomiędzy A i B, jak i partie obejmujące sztuki z obu grup. Z tego powodu sama litera na etykiecie nie wystarcza do oceny całego pakietu. Potrzebna jest jeszcze informacja, jakie cechy sprzedawca bądź producent uznaje za dopuszczalne.

Najważniejsze różnice pomiędzy oznaczeniami jakościowymi można uporządkować w następujący sposób:

OznaczenieOgólny charakter jakościCo powinno być określone w specyfikacji
Klasa AMateriał o bardziej jednolitym wyglądzie i mniejszej liczbie widocznych wad.Dopuszczalne sęki, pęknięcia, przebarwienia, żywica oraz odchylenia kształtu.
Klasa ABWariant pośredni albo połączenie A i B, zależnie od przyjętego systemu.Dokładna definicja AB, sposób oceny strony widocznej oraz dopuszczalne cechy.
Klasa BMateriał dopuszczający większą liczbę naturalnych cech wizualnych.Granice akceptacji wad powierzchni, sęków, pęknięć, a także przebarwień.

Przy zakupie materiału widocznego warto ustalić zasady klasyfikacji jeszcze przed dostawą. Takie rozstrzygnięcie pozwala uniknąć sytuacji, w której klient i sprzedawca inaczej rozumieją dane oznaczenie.

Przy zakupie materiału widocznego warto ustalić zasady klasyfikacji jeszcze przed dostawą. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której sprzedawca i kupujący inaczej rozumieją oznaczenie AB. W przypadku takich produktów jak profile strugane stosowane na podbitki, elewacje czy tarasy trzeba więc sprawdzić, jakie cechy są dopuszczalne dla konkretnego wyrobu.

Jakie wady drewna mają największe znaczenie przy odbiorze?

Nie każda widoczna cecha oznacza wadę dyskwalifikującą. Drewno jest materiałem naturalnym, dlatego sęki, różnice w rysunku czy niewielkie zmiany barwy mogą występować również w pełnowartościowych elementach. Znaczenie konkretnej cechy zależy przede wszystkim od przeznaczenia.

Przy odbiorze warto rozróżnić trzy grupy problemów. Pierwszą tworzą cechy budowy, takie jak sęki i skręt włókien. Drugą stanowią zmiany ujawniające się podczas suszenia bądź obróbki, na przykład pęknięcia, paczenie, a także krzywizna. Trzecia obejmuje zjawiska biologiczne, w tym siniznę, zgniliznę oraz ślady działalności owadów.

Ta sama cecha może mieć inne znaczenie w desce elewacyjnej niż w belce nośnej. Z tego powodu materiał należy oceniać w odniesieniu do zamówionej klasy oraz planowanego zastosowania.

Jak oceniać sęki, pęknięcia i skręt włókien?

Sęki i przebieg włókien należą do cech, które wpływają zarówno na wygląd, jak i właściwości mechaniczne drewna. Nie powinno się ich jednak oceniać według jednej prostej zasady, ponieważ liczą się charakter, położenie oraz rozmiar danej zmiany.

Rodzaj i położenie sęka

Sęk zdrowy i dobrze zrośnięty zachowuje się inaczej niż luźny albo wypadający. Ten drugi może pozostawić otwór w przekroju, dlatego ma większe znaczenie przy ocenie elementu konstrukcyjnego. Istotna pozostaje również lokalizacja, ponieważ zaburzenie przebiegu włókien w mocno obciążonej części belki silniej oddziałuje na wytrzymałość.

Sęk przechodzący na drugą stronę elementu nie powinien być automatycznie traktowany jako wada dyskwalifikująca bez odniesienia do zasad sortowania. Przy konstrukcjach ocenia się cały przekrój oraz wartości dopuszczalne dla wymaganej klasy.

Kierunek i głębokość pęknięcia

Pęknięcia skurczowe mogą pojawiać się podczas wysychania i nie każde z nich oznacza utratę przydatności materiału. Ważne są przebieg względem włókien, głębokość, długość oraz położenie.

Szczególnej uwagi wymagają uszkodzenia naruszające ciągłość przekroju. Przy drewnie nośnym ich znaczenia nie powinno się oceniać wyłącznie na podstawie wyglądu zewnętrznego.

Skręt włókien a właściwości mechaniczne

Skręt włókien powoduje, że ich przebieg odchyla się od osi elementu, co może obniżać wytrzymałość na zginanie lub rozciąganie. Wraz ze wzrostem odchylenia rośnie znaczenie tej cechy podczas sortowania.

Nie każda widoczna zmiana kierunku włókien wyklucza wykorzystanie tarcicy w konstrukcji. O dopuszczalności decydują odpowiednie kryteria klasyfikacyjne, a nie sam fakt występowania takiego zjawiska.

Jak odróżnić siniznę od zgnilizny?

Zmiana barwy nie zawsze oznacza rozkład drewna. Sinizna może pogarszać wygląd materiału, podczas gdy zgnilizna wiąże się z rzeczywistą degradacją jego struktury i ma znacznie większe znaczenie techniczne.

Przy oględzinach, w celu odróżnienia sinizny od zgnilizny, warto zwrócić uwagę na następujące cechy:

  • barwę i strukturę drewna – sinizna przede wszystkim zmienia kolor, natomiast rozkład grzybowy prowadzi również do zmian budowy tkanki;
  • spójność powierzchni – kruszenie, mięknięcie albo rozpad stanowią bardziej niepokojący sygnał niż samo przebarwienie;
  • zmianę budowy materiału – zgnilizna brunatna może powodować ciemnienie, skurcz oraz charakterystyczne pękanie prowadzące do rozpadu.

Sama sinizna nie powinna być automatycznie utożsamiana ze zgnilizną. Jej występowanie wskazuje jednak, że materiał miał warunki sprzyjające rozwojowi grzybów, dlatego przy odbiorze warto dokładniej obejrzeć całą partię.

Oceny konstrukcyjnej nie należy opierać na prostym „teście paznokcia”. Widoczna utrata twardości bądź spoistości jest sygnałem ostrzegawczym, lecz ostateczna decyzja powinna uwzględniać charakter materiału i jego przeznaczenie.

Jak działa sortowanie wytrzymałościowe drewna?

Sortowanie wytrzymałościowe ma odpowiedzieć na inne pytanie niż klasyfikacja wizualna. Jego celem jest przypisanie materiału do grupy odpowiadającej określonym właściwościom mechanicznym.

W metodzie wizualnej ocenia się między innymi sęki, przebieg włókien oraz pozostałe cechy powiązane z nośnością. PN-D-94021:2013-10 posługuje się krajowymi klasami sortowniczymi KW, KS i KG, których nie należy utożsamiać z oznaczeniami wyglądu A, AB czy B.

Przyporządkowanie do klas C zależy również od gatunku drewna, dlatego skrót KS nie oznacza automatycznie C24 w każdej sytuacji. Szczegółowe zasady klasyfikacji opisuje osobny artykuł poświęcony klasom wytrzymałościowym zatytułowany: Klasy drewna konstrukcyjnego – co oznaczają i jak je dobrać?

Co sprawdzić przy odbiorze tarcicy?

Odbiór nie powinien ograniczać się do obejrzenia kilku desek leżących na wierzchu pakietu. Warto pobrać elementy z różnych miejsc, porównać je z zamówieniem i zweryfikować parametry mające znaczenie dla planowanego zastosowania.

Przy kontroli dostawy tarcicy należy zwrócić uwagę na następujące elementy:

  • dokumentację i oznakowanie – przy wyrobach konstrukcyjnych objętych odpowiednimi wymaganiami należy zweryfikować właściwe oznaczenie oraz deklarowane parametry;
  • klasę zamówionego materiału – stan dostawy trzeba porównać z ustaloną wcześniej specyfikacją;
  • pęknięcia i przebieg włókien – znaczenie mają kierunek, głębokość oraz wpływ na planowane zastosowanie;
  • sęki – należy ocenić ich rodzaj, rozmiar, położenie i stabilność;
  • stan biologiczny – warto szukać śladów zgnilizny, niepokojących przebarwień oraz aktywności owadów;
  • wilgotność i wymiary – parametry powinny odpowiadać warunkom zamówienia;
  • zwichrowanie i krzywiznę – prostoliniowość ma szczególne znaczenie przy elementach widocznych i przeznaczonych do dokładnego montażu.

Deklaracja właściwości użytkowych nie jest certyfikatem „dobrej jakości” w potocznym znaczeniu. Określa parametry wyrobu objętego odpowiednimi przepisami oraz właściwą specyfikacją techniczną.

Przy materiale przeznaczonym do dalszej obróbki równie istotne są wymiary, stan powierzchni i dobór surowca. MEGADREW przygotowuje tarcicę stolarską z odpowiedniego materiału oraz w rozmiarze dopasowanym do potrzeb zamówienia.

Kiedy można zakwestionować dostarczoną partię drewna?

Podstawą oceny powinny być warunki zamówienia, ustalona klasa i przeznaczenie materiału. Sama obecność naturalnych cech drewna nie oznacza jeszcze, że partia jest niezgodna.

Powodem do wyjaśnienia z dostawcą może być między innymi otrzymanie elementów o innych parametrach niż zamówione, wyraźne przekroczenie uzgodnionych dopuszczeń, zgnilizna, wilgotność niezgodna z deklaracją albo brak wymaganej dokumentacji przy wyrobie konstrukcyjnym. Jeżeli pojawiają się ślady aktywności owadów lub uszkodzenia istotne dla bezpieczeństwa, takiej partii nie należy akceptować bez dodatkowej oceny.

W przypadku klasy AB szczególne znaczenie ma wcześniejsze uzgodnienie zasad kwalifikacji. Reklamacja powinna odnosić się do konkretnej specyfikacji, a nie wyłącznie do subiektywnego przekonania, że deska powinna wyglądać inaczej.

Przy poważnych wątpliwościach dotyczących elementów nośnych nie należy samodzielnie przesądzać o ich przydatności. Decyzję warto oprzeć na dokumentacji, wyniku sortowania oraz ocenie osoby posiadającej odpowiednie kompetencje.

Klasy jakości tarcicy i wady drewna. Podsumowanie

Klasa wizualna i wytrzymałościowa opisują dwa różne aspekty tego samego materiału, dlatego oznaczenie A lub AB nie zastępuje C24. Znaczenie sęków, pęknięć i skrętu włókien zależy od ich rodzaju, położenia oraz przeznaczenia elementu. Sinizny nie należy utożsamiać ze zgnilizną, która prowadzi do degradacji struktury drewna. Przy odbiorze warto porównać dostawę z zamówieniem, sprawdzić kilka sztuk z różnych części pakietu oraz zweryfikować wymaganą dokumentację. Im dokładniej określono wcześniej kryteria jakościowe, tym łatwiej później ocenić zgodność całej partii.

FAQ

Czy klasa AB oznacza drewno konstrukcyjne?

Nie. AB odnosi się do jakości wyglądu określonej dla konkretnego produktu bądź systemu klasyfikacji, natomiast nośność potwierdza odpowiednia klasa wytrzymałościowa.

Czy sęki w drewnie oznaczają wadliwy materiał?

Nie każdy sęk świadczy o nieprzydatności elementu. Znaczenie mają jego rodzaj, wielkość, stabilność i położenie, a przy zastosowaniach konstrukcyjnych również wynik sortowania wytrzymałościowego.

Czy sinizna oznacza zgniliznę drewna?

Nie. Sinizna przede wszystkim zmienia barwę materiału, natomiast zgnilizna wiąże się z degradacją jego struktury i może pogarszać właściwości mechaniczne.